Om kinderen én hun ouders hierin te ondersteunen, is er het programma VRIENDEN. Dit is een wetenschappelijk onderbouwde, speelse methode die speciaal is ontworpen om de veerkracht van kinderen (van 4 tot 16 jaar) te vergroten wanneer zij door een moeilijke fase gaan.

Kijken door de ogen van het kind

Wat het programma zo krachtig maakt, is dat het volledig aansluit bij hoe kinderen de wereld ervaren. In plaats van zware therapiesessies, gaan kinderen via creatieve en interactieve oefeningen aan de slag. Ze leren hun eigen ‘vrienden’ te worden.

Het programma helpt hen om:

• Lichamelijke signalen te herkennen: Wat gebeurt er in mijn buik of hoofd als ik stress of spanning voel?
• Sterke gedachten te ontwikkelen: Hoe buig ik bange of sombere gedachten om naar helpende, positieve gedachten?
• Stap voor stap durven: In een veilige setting leren ze omgaan met spannende situaties, ondersteund door leeftijdsgenootjes.

Samen sterker: Ook voor ouders

Een verandering of verlies tref je nooit alleen; het raakt het hele gezin. Daarom richt VRIENDEN zich niet alleen op het kind, maar nadrukkelijk ook op de ouders. Het programma biedt speciale ouderbijeenkomsten. Hierin krijg je als ouder praktische handvatten om je kind thuis te steunen, helpende taal te spreken en samen te bouwen aan een stevige basis. Zo leer je als gezin hoe je met elkaar meebeweegt in tijden van verandering.

Ruimte voor een nieuwe start

Het doel van VRIENDEN is simpel: voorkomen dat tijdelijke zorgen of een gevoel van verlies uitgroeien tot grotere emotionele blokkades. Het geeft kinderen hun onbevangenheid terug en helpt hen om de wereld weer met vertrouwen en een glimlach tegemoet te treden.

Ben je benieuwd of dit programma iets is voor jouw kind of jouw gezin? Neem gerust contact met ons op voor meer informatie of bekijk de officiële registratie in de interventiedatabank van het Nederlands Jeugdinstituut (NJi). Wat de verandering ook is geweest: je hoeft het niet alleen te doen.

Op dit moment werk ik mee aan twee onderzoeken en heb ik geen ruimte om deel te nemen aan meer onderzoeken of hierin samen te werken met studenten. Ik waardeer de belangstelling enorm en vind het altijd inspirerend om te merken hoeveel passie er binnen het vakgebied leeft. Ik wens alle studenten veel succes en inspiratie bij het uitvoeren van hun onderzoek.

Op scholen zitten in vrijwel iedere klas leerlingen die te maken hebben gehad met verlies. Dat kan gaan om het overlijden van een dierbare, maar ook om een scheiding, ziekte, verhuizing of andere ingrijpende veranderingen. Verlies stopt echter niet bij de schooldeur. Kinderen nemen hun ervaringen, gedachten en gevoelens iedere dag mee de klas in.

Toch ervaren veel leerkrachten en intern begeleiders onzekerheid wanneer een leerling in rouw is. Wat zeg je wel en wat juist niet? Hoe herken je signalen van rouw? Wanneer is extra ondersteuning nodig? En hoe geef je ruimte aan verdriet zonder dat de hele klas daaronder lijdt?

Juist scholen kunnen voor kinderen een belangrijke beschermende factor zijn. Een leerkracht hoeft geen rouwdeskundige te zijn om een groot verschil te maken. Vaak begint het met iets eenvoudigs: durven vragen, luisteren en erkennen dat het verlies er is. Kinderen geven regelmatig aan dat zij het prettig vinden wanneer volwassenen het onderwerp niet vermijden, maar er op een natuurlijke manier ruimte voor maken. Praten over verlies en de dood kan angst en eenzaamheid verminderen.

Vanuit Maatwerk bij Verlies verzorg ik scholing voor scholen over onder andere:

• hoe kinderen en jongeren rouwen;
• signalen van rouw in de klas herkennen;
• gesprekken voeren met leerlingen en ouders;
• omgaan met overlijden, scheiding en andere verlieservaringen;
• praktische handvatten en werkvormen voor in de klas;
• de rol van school als veilige en steunende omgeving;
• het ontwikkelen of aanscherpen van een rouwprotocol.

De scholingen zijn praktijkgericht, sluiten aan bij de dagelijkse onderwijspraktijk en worden afgestemd op de vragen en behoeften van het team. Zo groeien leerkrachten en intern begeleiders in kennis, vertrouwen en handelingsvaardigheid wanneer verlies de klas binnenkomt.

Want een leerling die zich gezien voelt in zijn of haar verdriet, staat er niet alleen voor.

Waarom kiezen voor een incompany-training?

• Trainingen zijn specifiek afgestemd op de casuïstiek en vragen binnen jullie organisatie — geen standaardcollege, maar praktisch en toepasbaar.
• Er is ruimte om lastige gesprekken te oefenen en directe feedback te krijgen (optioneel met een trainingsacteur).
• De inhoud verbetert rouwsensitiviteit, speltherapeutische vaardigheden en gespreksvoering met kinderen en jongeren — direct inzetbaar in de dagelijkse praktijk.

Voor wie zijn de trainingen bedoeld?
Hulpverleners, jeugdprofessionals, (spel)therapeuten, praktijkteams in het sociaal domein, scholen, jeugdhulpinstellingen en zorgorganisaties die hun vaardigheden op het gebied van verlies, rouw en (spel)therapie willen versterken.

Aanbod (en accreditatie / SKJ PE-punten)
Maatwerk bij Verlies verzorgt verschillende trainingen en themabijeenkomsten, waarvan een aantal SKJ-geaccrediteerd zijn of PE-punten opleveren. Voorbeelden uit het actuele aanbod zijn onder meer:

• Rouwsensitief werken: bijeenkomsten voor professionals in het sociaal domein (6 PE-punten via Wyzer Academie).
• Basiscursus Speltherapeutische vaardigheden: tweedaagse cursus voor therapeuten en hulpverleners (SKJ-geaccrediteerd — 17 PE-punten).
• Training ‘Haal meer uit je kindgesprek’ voor jeugdprofessionals (6,5 PE-punten).

Het huidige en toekomstige scholingsaanbod (ook themabijeenkomsten en post-hbo-modules) en de actuele accreditatiestatus vind je op de scholingspagina. Voor specifieke vragen over SKJ-punten, duur en inhoud van een training kun je contact opnemen — de accreditatie en het exacte aantal PE-punten worden per training en opdracht verstrekt.

Praktijkvoorbeelden & ervaringen
Incompany-trajecten zijn eerder met succes verzorgd voor organisaties zoals echtkinderachtig en verschillende onderwijs- en zorginstellingen; deelnemers waarderen vooral de praktische oefeningen en de mogelijkheid om direct te oefenen tussen dagdelen in. Deze ervaring maakt dat trainingen snel aansluiten bij de dagelijkse praktijk van je team.

Wat levert het jouw organisatie op?

• Betere rouwsensitieve zorg en communicatie met kinderen en gezinnen.
• Meer professionele zelfzekerheid bij lastige gesprekken (bijv. overlijden, scheiding, verlieservaringen).
• Concrete tools en speltherapeutische technieken die direct inzetbaar zijn in behandel- en hulpverleningssituaties.
• Mogelijkheid om PE-punten (SKJ) te verzamelen voor professionele ontwikkeling.

Format & maatwerk
Incompany-trainingen zijn flexibel in vorm: van korte workshops (middag/avond) tot meerdaagse basiscursussen en themabijeenkomsten. Programma, duur en werkvormen (theorie, casuïstiek, rollenspellen, trainingsacteur) worden afgesteld op jullie leerdoelen en doelgroep.

Aanmelden of eerst contact?
Wil je een incompany-training organiseren voor jouw team? Werk met ons samen aan deskundigheid die écht verschil maakt voor kinderen, jongeren en hun families. Meld je direct aan of neem via het formulier hieronder contact op voor een vrijblijvend adviesgesprek — dan stemmen we leerdoelen, inhoud, duur en accreditatie (SKJ/PE-punten) met je af.

Wanneer een kind te maken krijgt met verlies, zoals het overlijden van een ouder, opa of oma, een huisdier of een andere dierbare, kan dat een diepe impact hebben. Rouw bij kinderen uit zich vaak anders dan bij volwassenen. Kinderen wisselen verdriet af met spel, stilte of boosheid en hebben tijd en veiligheid nodig om hun gevoelens te verwerken.

Een helpende en laagdrempelige manier om rouw bespreekbaar te maken, is door samen te lezen. Kinderboeken over verlies en rouw kunnen kinderen ondersteunen bij het begrijpen van wat er is gebeurd en bij het omgaan met hun emoties.

Waarom boeken helpen bij rouwverwerking bij kinderen

Lezen over rouw kan kinderen op meerdere manieren helpen:

• Het geeft woorden aan gevoelens zoals verdriet, gemis, boosheid of verwarring

• Het zorgt voor herkenning: “Ik ben niet de enige die dit meemaakt”

• Het maakt moeilijke onderwerpen veilig bespreekbaar

• Het biedt troost en verbinding tussen kind en volwassene

Voorlezen of samen lezen creëert bovendien een rustig moment waarin een kind vragen kan stellen of emoties kan tonen, zonder dat het iets hoeft uit te leggen.

Kinderboeken over verlies: passend bij leeftijd en situatie

Er zijn veel mooie boeken over rouw bij kinderen, geschreven voor verschillende leeftijden en soorten verlies:

• Peuters en kleuters: eenvoudige verhalen met duidelijke taal en herkenbare beelden

• Basisschoolleeftijd: boeken die emoties benoemen en ruimte geven aan vragen over de dood

• Oudere kinderen: verhalen die ingaan op gemis, herinneringen en veranderende relaties

Of het nu gaat om rouw na overlijden, scheiding of een ander ingrijpend verlies — een passend boek kan steun bieden in elke fase van het rouwproces.

Tips om samen te lezen over rouw

• Lees in een rustig moment en laat het tempo van het kind leidend zijn

• Geef ruimte aan vragen, maar forceer geen gesprek

• Het is normaal om een boek meerdere keren te lezen

• Benoem gevoelens die je ziet, zonder ze te willen oplossen

Aanbevolen boeken over rouw bij kinderen

Er zijn veel waardevolle kinderboeken die steun kunnen bieden bij rouw en verlies. Hieronder noem ik een aantal boeken die ik zelf kan aanraden.
De complete lijst met boeken over rouw bij kinderen lees je hier.

Wanneer extra ondersteuning nodig is

Blijft een kind langdurig vastzitten in verdriet, angst of gedragsveranderingen? Dan kan professionele begeleiding helpend zijn. Als verlies- en rouwtherapeut begeleid ik kinderen en hun ouders bij het omgaan met verlies en rouw. Er kan contact opgenomen worden om samen te kijken wat passend en helpend is. Boeken kunnen steun bieden, maar vervangen geen persoonlijke begeleiding wanneer die nodig is.

Binnen de speltherapie wordt gewerkt vanuit de Zone van Naaste Ontwikkeling (ZPD; Zone of Proximal Development); een kernbegrip uit de ontwikkelingspsychologie.

Wie was Lev Vygotsky?

Lev Vygotsky (1896–1934) was een Russische psycholoog die een vernieuwende kijk had op leren en ontwikkeling. Waar sommige ontwikkelingspsychologen de nadruk legden op individuele rijping, benadrukte Vygotsky juist het belang van sociale interactie.

Volgens Vygotsky ontstaat ontwikkeling niet in isolatie, maar in relatie tot anderen. Kinderen leren denken, voelen en betekenis geven aan ervaringen via interactie met ouders, leerkrachten en andere belangrijke volwassenen. Wat eerst samen gebeurt, kan later zelfstandig worden uitgevoerd.

Een belangrijk idee van Vygotsky is dat taal een instrument van denken is. Door woorden te geven aan ervaringen, leert een kind zijn binnenwereld beter begrijpen en reguleren. Dat is bijzonder relevant bij kinderen die worstelen met verlies of ingrijpende gebeurtenissen.

Wat is de Zone van Naaste Ontwikkeling?

De Zone van Naaste Ontwikkeling (ZPD; Zone of Proximal Development) is het gebied tussen:

• wat een kind al zelfstandig kan
• en wat het nog niet alleen kan, maar wél met passende ondersteuning

Binnen deze zone is groei mogelijk.

In de spelkamer fungeert de therapeut als tijdelijke ‘steiger’, dit wordt ook wel scaffolding genoemd. De ondersteuning is:

• tijdelijk
• afgestemd op het ontwikkelingsniveau
• precies genoeg om de volgende stap mogelijk te maken

Zodra het kind de vaardigheid zelf beheerst, wordt de ondersteuning afgebouwd.tionele ontwikkeling, biedt de spelkamer een veilige plek om te experimenteren met gedrag en gevoelens. De therapeut werkt binnen de Zone van Naaste Ontwikkeling (ZPD); het gebied tussen wat een kind zelfstandig kan en wat het met effectieve steun kan bereiken.

Praktische scaffolding-technieken in de spelkamer

• Aansluiten en uitbreiden: Volg het initiatief van het kind, voeg subtiel nieuwe puzzels of rollen toe die binnen de ZPD liggen.
• Betekenis geven: Benoem handelingen en gevoelens in het spel zodat het kind woorden leert koppelen aan ervaring.
• Modeling en sturing: Laat voorbeeldhandelingen zien (bijv. conflict oplossen met woorden) en geef daarna ruimte voor het kind om het zelf te proberen.
• Veiligheid en regie: Het kind behoudt de controle; de therapeut creëert randvoorwaarden en grenzen waarin leren veilig kan plaatsvinden.

Waarom werkt dit goed bij rouw of emotionele stagnatie?

Ervaringen in de spelkamer vormen een veilige, herhaalbare context om emoties te oefenen. Door de ZPD-aanpak leert het kind stapje voor stapje nieuwe regulatiestrategieën en betekenis te geven aan verlieservaringen op een manier die bij zijn huidige ontwikkeling past.

Voor ouders: wat kun je merken en hoe ondersteun je thuis?

• Het kind zoekt vaker steun, speelt terugkerende thema’s (verlies, verlatenheid) of heeft moeite met het benoemen van emoties.
• Als ouder kun je dezelfde ZPD-principes toepassen: volg, benoem, bied één kleine hulp/keuze en laat het kind het daarna zelf proberen.

Wil je weten of speltherapie passend is voor jouw kind? Neem dan contact op.

Voorlezen versterkt niet alleen taal, maar ook veerkracht

In de wetenschappelijke literatuur over levenslooppsychologie is brede consensus: voorlezen heeft een blijvend positief effect op de ontwikkeling van kinderen. Onderzoek van onder andere Mol & Bus en Massaro laat zien dat thuis voorlezen niet alleen de taalvaardigheid en woordenschat vergroot, maar dat kinderen hier op latere leeftijd nog steeds van profiteren.

Wat minder vaak wordt benoemd, is dat voorlezen ook de emotionele ontwikkeling ondersteunt. Verhalen helpen kinderen gevoelens te herkennen, te benoemen en te reguleren. Ze leren zich identificeren met personages, zien hoe anderen omgaan met moeilijke situaties en ontdekken dat verdriet, boosheid of verwarring normale reacties zijn.

Een boek als veilige ‘container’ voor moeilijke emoties

Voor kinderen is verlies vaak verwarrend. Iemand die er was, is er ineens niet meer. Volwassen uitleg kan soms te abstract of te groot voelen. Een verhaal daarentegen biedt veiligheid en afstand tegelijk.

Een boek fungeert als een soort ‘container’: het moeilijke onderwerp ligt niet direct bij het kind zelf, maar bij het personage in het verhaal. Daardoor ontstaat ruimte om te praten:

• “Wie zou hem kunnen helpen, denk je?” (over het personage)
• “Wat helpt jou als je je verdrietig voelt?” (om een brug te slaan naar het kind)
• “Heb jij dat ook weleens gevoeld?” (om een brug te slaan naar het kind)
• “Zullen we samen een oplossing bedenken?” (bij jongere kinderen)

Via het verhaal kan een kind stap voor stap zijn eigen gevoelens onderzoeken. Het hoeft niet meteen over zichzelf te praten — en juist dát maakt het vaak mogelijk.

Samen lezen is samen verbinden

Of je nu kiest voor een papieren boek of een digitale versie, het belangrijkste is het samenzijn. Op schoot zitten, samen kijken naar illustraties, vertragen bij een zin die raakt — dit zijn momenten van verbinding.

Tijdens rouw kunnen kinderen zich onveilig of alleen voelen. Het vaste ritueel van voorlezen geeft voorspelbaarheid en rust. Het versterkt de band tussen ouder en kind en laat zien: je hoeft dit niet alleen te dragen.

Bovendien geeft voorlezen ouders handvatten om het gesprek aan te gaan. Veel ouders vragen zich af: “Hoe praat ik met mijn kind over verlies?” Een goed gekozen kinderboek over rouw opent dat gesprek op een natuurlijke manier.

Praktische tips tijdens het voorlezen over verlies

Wil je voorlezen inzetten als ondersteuning bij rouw? Let dan op het volgende:

• Kies een boek dat past bij de leeftijd en het ontwikkelingsniveau van je kind.
• Lees in een rustig moment zonder haast.
• Stel open vragen, maar forceer niets.
• Sta stil bij emoties in het verhaal.
• Lees het boek gerust meerdere keren — herhaling geeft veiligheid.

En misschien wel het belangrijkste: luister zonder meteen te corrigeren of te verklaren. De beleving van een kind mag er helemaal zijn.

Wanneer is extra ondersteuning nodig?

Soms zie je dat een kind langdurig vastloopt in verdriet, angst of boosheid. Denk aan aanhoudende slaapproblemen, sterke terugtrekking, regressie in gedrag of extreme separatieangst. In zulke gevallen kan begeleiding door een rouwtherapeut voor kinderen helpend zijn.

Professionele ondersteuning biedt een veilige plek waarin gevoelens spelenderwijs of creatief verwerkt kunnen worden — altijd afgestemd op het tempo van het kind. Voel je vrij om contact op te nemen.

Boekentips over rouw voor kinderen

Om ouders en opvoeders te ondersteunen, heb ik een uitgebreide lijst samengesteld met kinderboeken over verlies en rouw, gesorteerd per leeftijdsgroep. Deze boeken helpen om moeilijke onderwerpen bespreekbaar te maken en geven woorden aan wat soms zo groot en ongrijpbaar voelt.

Waarom kiezen voor een incompany-training?

• Trainingen zijn specifiek afgestemd op de casuïstiek en vragen binnen jullie organisatie — geen standaardcollege, maar praktisch en toepasbaar.
• Er is ruimte om lastige gesprekken te oefenen en directe feedback te krijgen (optioneel met een trainingsacteur).
• De inhoud verbetert rouwsensitiviteit, speltherapeutische vaardigheden en gespreksvoering met kinderen en jongeren — direct inzetbaar in de dagelijkse praktijk.

Voor wie zijn de trainingen bedoeld?
Hulpverleners, jeugdprofessionals, (spel)therapeuten, praktijkteams in het sociaal domein, scholen, jeugdhulpinstellingen en zorgorganisaties die hun vaardigheden op het gebied van verlies, rouw en (spel)therapie willen versterken.

Aanbod (en accreditatie / SKJ PE-punten)
Maatwerk bij Verlies verzorgt verschillende trainingen en themabijeenkomsten, waarvan een aantal SKJ-geaccrediteerd zijn of PE-punten opleveren. Voorbeelden uit het actuele aanbod zijn onder meer:

• Rouwsensitief werken: bijeenkomsten voor professionals in het sociaal domein (6 PE-punten via Wyzer Academie).
• Basiscursus Speltherapeutische vaardigheden: tweedaagse cursus voor therapeuten en hulpverleners (SKJ-geaccrediteerd — 17 PE-punten).
• Training ‘Haal meer uit je kindgesprek’ voor jeugdprofessionals (6,5 PE-punten).

Het huidige en toekomstige scholingsaanbod (ook themabijeenkomsten en post-hbo-modules) en de actuele accreditatiestatus vind je op de scholingspagina. Voor specifieke vragen over SKJ-punten, duur en inhoud van een training kun je contact opnemen — de accreditatie en het exacte aantal PE-punten worden per training en opdracht verstrekt.

Praktijkvoorbeelden & ervaringen
Incompany-trajecten zijn eerder met succes verzorgd voor organisaties zoals echtkinderachtig en verschillende onderwijs- en zorginstellingen; deelnemers waarderen vooral de praktische oefeningen en de mogelijkheid om direct te oefenen tussen dagdelen in. Deze ervaring maakt dat trainingen snel aansluiten bij de dagelijkse praktijk van je team.

Wat levert het jouw organisatie op?

• Betere rouwsensitieve zorg en communicatie met kinderen en gezinnen.
• Meer professionele zelfzekerheid bij lastige gesprekken (bijv. overlijden, scheiding, verlieservaringen).
• Concrete tools en speltherapeutische technieken die direct inzetbaar zijn in behandel- en hulpverleningssituaties.
• Mogelijkheid om PE-punten (SKJ) te verzamelen voor professionele ontwikkeling.

Format & maatwerk
Incompany-trainingen zijn flexibel in vorm: van korte workshops (middag/avond) tot meerdaagse basiscursussen en themabijeenkomsten. Programma, duur en werkvormen (theorie, casuïstiek, rollenspellen, trainingsacteur) worden afgesteld op jullie leerdoelen en doelgroep.

Aanmelden of eerst contact?
Wil je een incompany-training organiseren voor jouw team? Werk met ons samen aan deskundigheid die écht verschil maakt voor kinderen, jongeren en hun families. Meld je direct aan of neem via het formulier hieronder contact op voor een vrijblijvend adviesgesprek — dan stemmen we leerdoelen, inhoud, duur en accreditatie (SKJ/PE-punten) met je af.

Met Maatwerk bij Verlies bied ik specialistische, op maat gemaakte begeleiding bij verlies. Ik werk met kinderen en hun ouders in ingrijpende verliessituaties, waarbij er altijd oog is voor het kind, het gezin en de bredere omgeving. Juist in deze kwetsbare periodes is het belangrijk dat er iemand naast hen staat die begrijpt wat rouw met je doet.

De afgelopen jaren heb ik contracten met 18 gemeenten en kan ik daarmee op meerdere plekken ondersteuning bieden aan gezinnen die dit hard nodig hebben. Dat ik dit werk ook in de regio Rivierenland kan blijven doen, betekent veel voor mij.